Önyargısı

Onaylama ve Geri Görüş Önyargısı Nedir?

İrrasyonellik Olarak Onaylama ve Geri Görüş Önyargısı

“Görmek inanmaktır” diyen eski bir atasözü vardır. Bu güzel bir atasözü olabilir, ancak bu deyimin yetersiz kalacağı bazı durumlar vardır. Gördüğünüz şey gerçekliği doğru bir şekilde temsil etmiyorsa, örneğin, bir bireyin bir ekonomideki davranışına etki eden bir yanlılık örneği düşünülebilir. Bu bölümde, onaylama /doğrulama /teyid etme (confirmation) ve geçmişe dönük önyargıların/ geri görüş önyargısı (hindsight bias) algılarımızı ve sonraki kararlarımızı nasıl etkilediğini inceleyeceğiz.

Onay Yanlılığı

Çoğu zaman, fark etmeden birçok defa önyargılı olarak insanlarla etkileşime gireriz. İlk karşılaşma ve tanışma sırasında, bu önyargıların üstesinden gelmez çok zor olabilir. Çünkü insanlar bir bilgiyi geri kalanını göz ardı ederek rasyonel hale getirdikleri için fikirlerini destekleyecek bilgiye seçici bir şekilde süzer ve bu fikirlere daha fazla dikkat eder.  Bu seçici düşünce, insanların rasyonel olup olmamasını birçok farklı şekilde etkilemektedir. Bu duruma (confirmation bias) ve  onaylama yanlılığı denilmektedir.

Yatırımlardaki onaylama yanlılığı, bir yatırımcının, yatırımları hakkındaki tezlerini desteklemekle ilgili, tezlerini çürüten veriler bulmaktan daha fazla ilgilenmesidir. Kendi fikirlerimizi onayladığından bu tek taraflı bilgilere daha fazla önem vererek hatalı kararlar verme ihtimalimizi arttırıyoruz. Yatırımcılar onaylama yanlılığı nedeniyle büyük resmi göremiyor ve kendi kararlarının hatalılığını anlayamıyor.

Örnek olarak, doğrulanmamış bir kaynaktan özellikle yükselen bir hisse hakkında tüyo olan bir yatırımcıyı düşünün. Yatırımcı, bu tüyodan sonra söz konusu hissenin potansiyelinin gerçek olduğunu “doğrulamak” için hisse senedi üzerinde araştırma yapmaya başlar. (Normalde almayacağı bir hisse senedi bu tüyodan sonra değerli hale gelir. Temel analizleri kötü ise, teknik analizinin iyi olduğunu düşüneceği bulgular arar v.b.) Bu durumda yatırımcı, önyargısını doğrulamaya yardımcı olacak pek çok olumlu bilgi bulur (bu bilgiler artan nakit akışı veya düşük borç / özkaynak oranını gibi temel bilgiler olabilir). Buna rağmen onay yanlılığına düşen yatırımcı, şirketin çok önemli partner anlaşmalarından birinin iptal olmasını, maliyetlerin artmasını görmezden gelerek bu yanılgıdan payını alabilir.

Geri Görüş Yanlılığı / Önyargısı

Geri Görüş Yanılgısı (Hindsight bias) başka bir yanılgıdır. Bu geri görüş önyargısı bir insanın (bir olay olup bittikten sonra ) olayın başlangıcının ve/veya  sonunun aslında hem tahmin edilebilir hem de açık olduğuna inandığı durumlarda gerçekleşir. Aslında çoğu durumda, olay hiçbir şekilde açık veya öngörülebilir değildir. (Kısaca ben bunun böyle olacağını zaten biliyordum deme yanılgısı. Borsa düştükten sonra zaten düşmeliydi bla bla.. demek)

Geçmişte, birçok olay çok açık görünüyor. Psikolojik bir bakış açısıyla, insanın dünyada düzen bulma ihtiyacının bir sonucu olarak geri görüş ön sıkça yaşayabiliriz. Gündelik yaşamımızda geçmişten gelen olayların öngörülebilir olduğuna inanmamızı sağlayan açıklamalar oluşturabiliriz. Gerçekten de “Hindsight bias” ve ona sarılarak bazı şeyleri düşünmemiz kararlarımız için kötü olmayabilir, ancak bazen bu önyargı bir olayın nedeni ve etkisi arasında hatalı “bağlantılar” bulmaya yol açabilir. Bu önyargı yüzünden durumu aşırı basitleştirebilir ve gelecekte kötü kararlar verebiliriz..

Yatırım Yaparken Geri Görüş Önyargısı

2000’lerin başında ortaya çıkan (dotcom) teknoloji balonunun zaten gerçekleşeb birşey olduğuna inanan yatırımcıların bir örneğini ele alın. Aynı türden önyargı yanılgıları, 1630’lardan gelen Lale balonu da dahil olmak üzere tarih boyunca gerçekleşen herhangi bir balon için de bulunabilir . Her durumda, bu bir geri görüş yanılgısının açık bir örneğidir. Bir balon hakkında bilgi gerçekten açık olsaydı, yatırımcılar bu balona dahil olmaz ve olayın sonunda balon patlamazdı. (Mortgage krizi, Asya Kaplanları, Çiftlik Bank :)) (Olay kısaca ben bildim demenin çok mantıklı olmadığını söylemektedir. Eğer mortgage krizinin gerçekten çıkacağı belli olsaydı kimse kredi veya türev araçları almazdı)

Geri Görüş ön yargıları, yatırımcıları kendine aşırı güven duymasına iten tehlikeli yollara sevketmektedir (100 dolardan itibaren Bitcoin balon diyenlerin 6000 dolardan bitcoin almaya çalışması). Bir yatırımcı kendine ve özellikle geri görüş ön yargılarına aşırı güvenirse, üstün yetenekli ve başkasının düşünmediğini düşünebileceği yanılgılara kapılabilir. İnsanların sürekli olarak geri görüş ön yargısı ile hareket etmesi piyasaları felakete de sürükleme ihtimali taşır.

Onay ve Geri Görüş Ön Yargısı’ndan kaçınmak

Onaylama Yanlılığı ve Geri Görüş Ön Yargısı, varolan bilgileri doğrulamaya yönelme eğilimimiz  ya da geçmişte olan bir olayın zaten olması gerektiği ile ilgili açıklamalarımız üzerine irrasyonel davranışlardır. Bu önyargılarla ilgili çok sayıda sorun olmasına rağmen en önemli konu bu geri görüş ve onaylama ön yargısının sürdürdüğümün bilincinde olmamızın, bu irrasyonel davranışları engellememize yetmeyeceğidir. Bu nedenle, yatırımcılar “kendi fikirlerine muhalif” olabilecek birilerini bulmalıdır. Çünkü yatırım kararlarınızı ve bakış açınızı tam tersi bir şekilde savunmak zorunda kalırsanız, argümanlarınızdaki eksiklikleri görmeniz de daha olası olacaktır.

Davranışsal Finans Dersleri: Kumarbazın Yanılgısı

Dersleri sırası ile takip etmek için aşağıdaki linkleri kullanabilirsiniz.

Ders Listesi

  1. DFD 1: Giriş
  2. DFD 2: Davranışsal Finans Teorileri
  3. DFD 3: Anormallikler
  4. DFD 4: Demirleme Teorisi
  5. DFD 5: Zihinsel Muhasebe
  6. DFD 6: Doğrulama ve Geri Görüş Önyargısı
  7. DFD 7: Kumarbaz Yanılgısı
  8. DFD 8: Sürü Davranışı
  9. DFD 9: Kendine fazla Güvenme
  10. DFD 10: Aşırı Tepki ve Kullanılabilirlik Önyargısı
  11. DFD 11: Olasılık Teorisi

Hakkında: yatirimkredi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir