Tobin Vergisi Nedir

Tobin Vergisi Nedir? Tobin Vergisinin Amacı |2023

 

Tobin Vergisi Nedir?

Tobin vergisi, Uluslararası sermaye hareketliliğini azaltarak gelişmekte olan ülkelerin sıcak para çıkışlarından zarar görmesini engellemeyi amaçlayan bir vergidir. Finansal işlemler vergisi, olarak da bilinmektedir. Geçmişten bugüne küreselleşen dünya ekonomisi, sermaye hareketleri hız kazanmıştır. Bu durum beklenmedik finansal krizlerin olmasına yol açmıştır. Finansal ve mali idarelerin, sermayenin yer değişim hızına ve tutarına, anayasal, yasal ve kurumsal durumlarda telafi edilmesi ve müdahale etmesi giderek zorlaşmıştır.

Neden konulur?

Sermaye hareketliliğini düzenleyen kurumlar, sermaye hareketliliğinin hızını azaltmak için önlemler almak için üzerinde çalışmaktadırlar. Tobin vergisi bu önlemlerden biridir.

Küresel mali krizin baş gösterdiği 2008 yılından bu yana krizin yol açtığı maliyetlerin ve sektörlere yönelik gelecek hükümet, müdahalelerinin karşılanmasında adil ve düzenli bir katkı sağlanabilmesi ve spekülatif finansal işlemlerin düzenlenebilmesi için finans sektöründe ek vergilerin uygulanmasına yönelik ihtiyaç giderek artmaktadır. G20 liderlerinden gelen talep üzerine Nisan 2010’da IMF finans sektörü üzerinde uygulanabilecek finansal işlem vergisi dahil olmak üzere potansiyel ek vergilere ilişkin çalışmalar gerçekleştirmiştir.

Almanya ve Fransa finansal işlem vergisinin en büyük destekçileriydi. Belçika, Lüksemburg, Avusturya, Norveç ve İspanya’da diğer destekçiler arasında bu ülkelerde ilk kez 1970’li yıllarda Nobel ödüllü Amerikan ekonomist James Tobin tarafından önerilen ve daha sonra tobin vergisi olarak anılan finansal işlem vergisidir.

Tobin vergisi ile krizi yaratan finansal kurumların hem mevcut krizin, halka yüklenecek olan faturanın, ödemeler hem de gelecekteki krizler için bir tür sigorta olacağı savunulmaktadır. Özellikle yüksek hacim yaratan al-satçılarla mücadele ederek finansal piyasalardaki aşırı ısınmaları frenleyebilmek için tobin vergisinin faydalı olacağı düşünülmektedir.

Tobin Vergisinin Amacı Nedir?

Verginin amacı Keynes’e göre; finansal piyasalarda ki işlemler ile kısa vadede yapılan işlemler arzında ters yönde bir ilişki bulunması başka bir değişle piyasalarda ki tahsil ve hisse senedinde işlem, oran ve tutarları arttığı zaman kısa vadede yapılan işlemlerin azaldığı gözlemlenmiştir. Piyasada ki sermeyenin hızı azaldığında, uzun vadede yatırımlar yapıldığı görülmüştür.

Keynes’in bu düşünceleriyle beraber çalışan James Tobin 1970’li yıllarda kurgusal amaçlı, hareketlerin engellenmesi için bir vergi önermiştir. Temelde ki amaç; döviz işlemleri vergisi olan bu vergi türünde döviz al sat yapıldığında %0.1 veya %0.5 arasında bir vergi alınılması düşünülüyordu.

Bu makale ilginizi çekebilir:   LTC Coin Nedir? Litecoin Kripto Para Nedir? |2023

Tobin tarafından önerilen bu vergi modeli, ekonomistler tarafından geliştirilerek kurgusal amaçlı kar elde edilmesinin önüne geçmek için bir çok piyasada uygulanması önerilmiştir.

Yatırımcıların hesabında ki döviz tutarının elde tutma süresi ne kadar uzarsa tobin vergisi olarak hesaplar vergisi düşük oranlı olacağı ve verginin önemli bir zarara denk olmayacağı varsayılmaktadır. Ancak kısa ve gecelik işlemlerde spekülatif kar peşinde koşan yatırımcılar için işlem miktarının yüksek olması, Tobin vergisi bu yatırımcılar için önemli bir maliyet oluşturmaktadır. Bu sebeple beklenmeyen finansal krizlerin önüne geçilmesi kolay olacaktır.

Tobin vergisinin doğru bir şekilde uygulanması için güvenilir ve yüksek işlem hacimli piyasalarda aynı oran ve aynı usulde hesaplanması gerekmektedir. Farklı oranlarda vergi toplanması vergi maliyetini azalttığı durumlarda düşük vergi oranları bölgelere kaymasına sebep olmaktadır. Tobin vergisinin esas olarak uygulanması için küresel bir alanda uygulanması gerekmektedir. Toplanan vergi gelirlerinin tamamı veya bir kısmı Dünya Bankası veya kalkınma faaliyetleri kuruluşlara aktarılması düşünülmüştür.

Verginin olumlu ve olumsuz bir çok yönü vardır. Bu vergi piyasaların hareketli olduğu ülkelerde sıkça tartışma konusu olmuştur. Belirli tartışmalar ve gündemler sırasında bu vergi, Brezilya, Şili, Fransa ve Malezya’da uygulanıyordu.

Verginin olumlu yönlerinden bahsedersek; spekülatif amaçlı işlemlerin azalması, verginin olduğu yerde olumlu yöndeki arzına sebep olmaktadır. İşlem sayısı ne kadar artarsa ona dek vergi oranı da artacağından kısa vadede işlem yapmak önemli bir maliyetin altına girmek demektir.

İstikrarın sağlanması için piyasalarda para politikası ve araçlarının kullanılması önemlidir. Verginin uygulanmasıyla para politikası ve araçlarının uygulanmasıyla, döviz kurunda ki değişiklikler bir nevi azalacak ve uzun vadeli politikalar daha etkin olacaktır. Tobin vergisinin, maliye politikalarıyla alakasının olmadığı ortadadır. Bu anlamda tobin vergisi, maliye politikasının daha çok iktisadi politikasına dengelenmesi ile ilişkilidir.

Verginin olumlu yönlerinden bahsettik. Olumsuz yönlerinden ise bahsedecek olursak; bazı ekonomist ve politika uzmanlarına göre verginin etkili ve düzenli uygulanmasının mümkün olmadığı tartışılmaktadır. Buna sebep olarak da gelişmiş ülkelere sahip olan piyasalar tarafından, aynı vergi oranı olarak elde edilemez ve vergi oranı düşük olan ülkelere kaçacak olan sermaye, gittikleri ülkeyi vergi cenneti olarak oluşturacaktır. Bu durum vergi cenneti olarak nitelendirilen ülkelerin ek tedbirler almasına yol açacaktır.

Tobin Vergisi Düşerse veya Yükselirse Ne Olur?

Tobin vergisi oranının düşük olması demek; caydırıcı etkisini kaybedecek ve sermaye hareketliliğinin önüne geçilemeyecektir. Piyasaların küçülmesine sebep olacaktır.

Bu makale ilginizi çekebilir:   Doğum Parası Nedir? Doğum Yardımı Nedir? |2023

Spekülasyon amaçlı olmayan ana işleri gereğince günlük olarak döviz, kasa işlemde olmak zorunda olan firmalar için ağır bir vergi yükü olacaktır.

Tobin vergisinin uygulanacağı piyasalarda bu vergi yükünden kurtulmak için piyasaların sermayesini çekecek olan spekülasyon, yatırımcı ülkedeki sıcak paranın çıkmasına sebep olacaktır. Bu durum ülkeler için kötü bir durumdur ama eş zamanlı piyasalarda uygulanması bunun önüne geçecektir.

Tobin vergisinin denetim zorluğu ayrı bir sorunsaldır. Etkin bir denetim uygulanmaz ise yatırımcı organize olmayan ekonomilerin, piyasalarında gerçekleşebileceği işlemlerin vergi maliyetinin olmasına yol açacaktır. Spek yatırımcıların, organize olmamış ekonomilere giriş yapması verginin caydırılacağını kaybettirecektir.

Brezilya’da 2009 yılında tobin vergisi uygularken, 2013 yılında bu vergi oranı %2 civarından, %0’a indirilmiştir. Başka bir anlamda da tobin vergisi kaldırılmıştır.

Sonuç olarak; tobin vergisi teorik olarak, zayıf ekonomilere sahip ülkelerde kontrol altına alındığı sürece dalgalanmaların önüne geçmek için önemli bir çözüm olacaktır ama pratikte bu vergi yönünün altına girilmesi ve eş zamanlı yapılmaması taktirde, yatırımcının piyasadan çekilmesine ve sıcak paranın yok olmasına sebep olacaktır.

Yazar: ONURCAN YURDALAN

Kaynakça;

  • https://www.verginet.net/dtt/1/tobin-vergisi.aspx
  • https://www.haberturk.com/ekonomi/para/haber/534154-tobin-vergisi-ise-yarar-mi
  • https://businessht.bloomberght.com/piyasalar/haber/1210627-dort-maddede-tobin-vergisi
  • http://www.hurriyet.com.tr/kelebek/sicak-para-ve-tobin-vergisi-38715121

windows 10 home