Kaydi Para Nedir?
Kaydi Para Nedir?

Kaydi Para Nedir? Bankalar Nasıl Kaydi Para Yaratır? | 2019

Kaydi Para Nedir?

Bankaların vadesiz mevduat şeklinde yarattıkları paraya kaydi para denir. Kaydi para yaratma sürecinin arkasındaki olgu kısmi rezerv bankacılığıdır. Bir ülkedeki toplam parayı belirleyen asıl kurum merkez bankasıdır.bir ticari bankanın ana esas görevi, fon fazlası olan tasarruf sahibi kişiler ile fon açığı olan yatırımcılar arasında fon transferi olduğu düşünülürse, aslında bunun bir para yaratma süreci olduğu gözden kaçırılmamalıdır. Banka, mevduat kabul edip bu mevduatları kredi olarak verirken de mevduat parası adı verilen parayı da yaratmış olurlar. Adında aldığı gibi bankalarında yatırmış olduğu bu para muhasebe kayıtlarından başka bir şey değildir. Bankaların kaydi parayı yaratabilmesinin esas sebebi ise, kısmi rezerv bankacılığı ismi verilen uygulamada yatmaktadır.

Kaydi Para Yaratma Nedir?

Aşağıdaki video TCMB tarafından hazırlanmış, kaydi para yaratma sürecini anlatan bir videodur. Yazının devamını okumadan videoyu izlemenizi tavsiye ederiz.

Kaydi Para Yaratma Sürecindeki Sızıntılar

Zorunlu rezerv oranı: Bankaların yasalar gereği tutmak zorunda oldukları rezervdir. Mevduat kabul eden finansal kurumların bu mevduatlara karşılık olarak merkez bankasında tutmak zorunda oldukları mevduatlarının merkez bankası tarafından belirlenen oranını ifade etmektedir. Merkez bankaları bu oranı bir para politikası aracı olarak kullanabilmektedir. Eğer bankalar atıl rezervlere sahip değilse, zorunlu karşılık oranı artırıldığında bankalar verdikleri kredileri geri çağırırlar ve bu durum para arzının azalmasına neden olur. Zorunlu karşılık oranı düşürüldüğünde ise zorunlu karşılıkların bir kısmı kullanılabilir rezerv şekline dönüşür, bu da bankaların kredi tabanını artırır. Bankaların kredi tabanın genişlemesi de para arzının artmasına neden olur.

Serbest rezerv oranı: Serbest rezerv oranı ise bankaların kendi nakit paralarıdır. bankaların önlerine aniden çıkan yüksek kar edebilecekleri yatırımlarda kullandıkları miktardır. Ani mevduat çıkışlarını karşılamak içinde bu bölümden teminat yapılır. Yani bankaların kendilerini garantiye almak güvende hissetmek için ellerinde bulundurdukları mevduattır. Serbest rezerv oranını normal olarak etkileyen bazı unsurlar vardır. bunları da maddeler halinde sıralarsak;

Serbest Rezerv Oranı

  • Piyasa Faiz Oranı
  • Mevduat giriş ve çıkışlardaki düzensizlik
  • Rezerv borçlanma maliyeti
  • Finansal sistemdeki istikrarsızlık

Vadeli Mevduat Tercih Oranı

Vadeli mevduat tercih oranı sistemdeki vadeli mevduatların; sistemdeki vadesiz mevduatlara oranlanmasıyla bulunmaktadır. Vadeli Mevduat Zorunlu rezerv oranı ve vadeli mevduat tercih oranı ile yaratılan kaydi para arasında ters yönlü ilişki söz konusudur. Vadeli mevduat tercih oranlarını etkileyen unsurlar ise

  • -Vadeli Mevduatlara ödenen faiz
  • Alternatif yatırım araçlarının getirisi
  • Vadeli mevduat faiz oranı üzerinden alınan vergi
  • Bankacılık sistemine duyulan güven

Vadeli mevduatlara ödenen faiz belirleyici unsurlardan en önemliler arasında yer alır. hangi bankanın faiz oranları daha yüksek ise yatırımcılar açısından faiz oranının artması yatırımcının kar marjının artması demektir.

Bu da örneğin; X bankası %15 faiz oranı veren bir bankadır, yatırımcı X bankasına 1 milyon TL yatırırsa bu meblağ 1 sene sonra ana parasıyla birlikte 1 milyon 150 bin TL olarak yatırımcıya 150 bin TL gibi bir kar sağlayacaktır.

Y bankası ise, %25 faiz oranı veren bir bankadır. yatırımcı Y bankasına 1 milyon TL yatırırsa bu meblağ 1 sene sonra ana parasıyla birlikte 1 milyon 250 bin TL olarak yatırımcıya 250 bin tl gibi bir kar sağlayacaktır.

Yatırımcı ise bu durumda X ve Y bankasının bütün şartları aynı şekilde iken %15 faiz veren X bankası yerine %25 faiz veren Y bankasını tercih edecektir.

Süreçteki varsayımlar

  • Sistemde sadece tek bir banka vardır
  • Banka sadece vadesiz mevduat kabul etmektedir vadeli mevduat yatırımı yapılamamaktadır.
  • Banka serbest rezerv tutmamaktadır sadece zorunlu rezerv tutmaktadır.
  • Bankaların verdiği kredilerin tamamı nakit olarak, vadesiz mevduat olarak geri dönmektedir.

Kaydi paranın artması demek beraberinde ; zorunlu rezerv oranının azalması, nakit tercih oranının azalması, vadeli mevduatları tercih etme oranında da azalma şeklindeki değişiklikler Kaydi para çarpanı değişkeni değerini artırırken yaratılan kaydi para miktarının seviyesinde de artışa neden olur.

 

Yazar: Ahmet Yüksel

Hakkında: yatirimkredi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir