Davranışsal Finans Teorileri
Davranışsal Finans Teorileri

Davranışsal Finans Dersleri: Davranışsal Finans Teorileri | 2020

Davranışsal Finans Teorileri

Davranışsal Finans Teorileri, kavramının merkezinde olan bazı teorileri incelemeden önce, iktisadi teorinin bu dalına daha geniş bir açıdan bakmaya çalışalım . Eğitimin bu bölümünde, davranışsal finansın geleneksel finans ile nasıl karşılaştırıldığını inceleyeceğiz. Daha sonra sizi alana katkı sağlayan üç önemli kişiyle tanıştıracağız. Bölümün sonunda ise bir eleştirmenin bakış açısından davranışsal finansa bir göz atacağız.

Davranışsal finans teorileri neden gereklidir?

Açıklamak gerekirse, finansı tanımlamak için “geleneksel” veya “modern” gibi etiketler kullandığımızda, mantığa ve rasyonel teorilere dayanan finans türüne atıfta bulunuruz. Bunlar arasında sermaye varlık fiyatlandırma modeli (CAPM: Capital Assets Pricing Model) ve etkin piyasa hipotezi (EMH: Efficient Market Hypothesis) gibi teoriler bulunmaktadır. Bu gibi teoriler, bir ekonomideki katılımcıların, çoğunlukla, rasyonel ve öngörülebilir davranışlar sergilediğini öne sürer.

Teorik ve ampirik kanıtlar, CAPM, EMH ve diğer geleneksel finansal teorilerinin belirli ekonomik olayları tahmin etmede ve açıklamakta bir ölçüde başarılı olduğu zamanlar olmuştur. buna rağmen, zaman geçtikçe, finans ve ekonomi alanlarındaki akademisyenler gerçek dünyada meydana gelen, ancak mevcut teorilerle açıklanamayan anormallikler ve davranışlar tespit etmişlerdir. Geleneksel teorilerin belirli “idealleştirme” ile olayları açıklayabildiği, ancak gerçek dünyanın aslında çok daha karmaşık olduğu ve piyasa katılımcılarını bu modellere göre tahmin etmenin daha da zor olduğu anlaşılmıştır.

Homo Economicus

Geleneksel ekonomi ve finans dünyasındaki temel varsayımlar, insanlar, doğru kararlar vererek kendi maddi refahlarını arttırmayı amaçlayan rasyonel “servet maksimizasyoncularıdır”. Geleneksel kuramlara göre, insanlar kendi duygularının ve diğer çeşitli yabancı etkenlerin kendi kararlarını altında yatan nedenlerin farkındadır ve duyguların kararlarına etki etmesine müsade etmezler.

Gerçekte ise bu varsayım, insanların nasıl davranmaya eğilimli olduğunu açıklayamıyor. Gerçekten de, bir ekonomide neredeyse her yatırımcı bir şekilde irrasyonel davranmaktadır. Bilinen bir örnek vermek gerekirse: Büyük bir ikramiye kazanma umuduyla kaç kişinin piyango bileti aldığını bir düşünün. Mantıken, kazanma olasılığı büyük ölçüde bilet sahibine karşıysa (piyango ikramiyesini kazanma şansı kabaca 1 milyonda 146, ya da % 0.0000006849), servet kazanmak için  piyango bileti satın almak mantıklı değildir. Buna rağmen, milyonlarca insan piyangodan çıkacak parayla zengin olma umuduyla milyarlarca lira harcamaktadır.

Bunun gibi anormallikler, modern finans teorisi tarafından açıklanamayan irrasyonel ve mantıksız davranışları hesaba katmak için akademisyenleri bilişsel psikolojiye yönelmeye teşvik etmiştir. Davranış biliminin bu çabalarından doğan yeni bir alan olan “Davranışsal Finans Teorileri, eylemlerimizi davranış veya biliş çerçevesinde açıklamaya çalışmaktadır. Halbuki geleneksel finans teorisi, idealize edilmiş “ ekonomik insan”ın yani Homo Economicus’un eylemlerini açıklamaya çalışır.

Davranışsal Finans Teorilerine Katkıda Bulunan Önemli Araştırmacılar

Davranışsal finans birçok araştırmacının katkıları sayesinde bugün sahip olduğu noktaya kadar gelmiştir. Aşağıda, davranışsal finansın temel teorik ve ampirik bileşenlerine en önemli katkıyı sağlayan üç bilim insanına bir göz atacağız.

Daniel Kahneman ve Amos Tversky

Kahneman ve Tversky birçok kişi tarafından davranışsal finansın babaları olarak kabul edilmektedir. Bu iki bilişsel psikolog 1960’ların sonunda birbirleriyle işbirliği yapmaya başlamıştır. Sonuç olarak da bu alanda yaklaşık 200 eser yayımlamışlardır. Kahneman ve Tversky’nin çalışmalarının çoğu, çeşitli psikolojik kavramların finans alandaki davranışlarla nasıl ilişkili olduğuna odaklanmaktadır. Daniel Kahneman,2002 yılında iktisatta rasyonalite çalışmalarına katkılarından ötürü Nobel Ekonomi Ödülü’nü almıştır.

Kahneman ve Tversky, bireylerin hem irrasyonel hem de beklenmedik davranışlarda bulunmalarına neden olan bilişsel önyargı ve sezgisel (yani problem çözme yolları) konusunda uzmanlaşmıştır. En popüler ve önemli eserlerinden bazıları , bu derslerin ilerleyen bölümlerinde inceleyeceğimiz üzere beklenti teorisi ve kayıptan kaçınma hakkındaki çalışmalardır.

Richard Thaler

Kahneman ve Tversky’nin davranışsal finansın kurucuları olduğunu söylersek, Richard Thaler’in da alanın yeniden doğmasına ve ana akım haline gelmesi ne yol açan çalışmalar yapan bilim insanı olduğunu söyleyebiliriz.

Thaler’in teorileri, gerçek dünyadaki davranışlara ilişkin olarak geleneksel finans teorilerinin eksiklikleri konusunda artan bir farkındalıktan geliştirmiştir. Kahneman ve Tversky’nin bir çalışma taslağı olan “beklenti teorisi” ni okuduktan sonra Thaler, psikolojik kuramın (geleneksel finans kuramı yerine)  irrasyonel davranışları hesaba katmaya daha fazşa yardımcı olabileceğinin farketmiştir.

Zamanla Thaler, ruhsal muhasebe (mental accounting), servet etkisi (endowment effect) ve insanların davranışları üzerinde etkisi olan diğer durumları, ekonomi ve finansı kapsayan psikolojik unsurlar ile birleştiren Kahneman ve Tversky ile ortak çalışmalar yapmıştır.

Davranışsal Finans Teorilerine Yapılan Eleştiriler

Davranışsal finans teorilerinin ilkelerine bağlı kalan birçok akademisyenin sayesinde, disiplin son on yıllarda büyük bir yol kat etmiştir. Buna rağmen disipline ait ilkeler de birçok eleştiri almaktadır. Örneğin, etkin piyasa hipotezini (EMH) destekleyen bazı akademisyenler davranışsal finansı ciddi ölçüde eleştirmektedir.

EMH, modern finansın temellerinden biri olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte, bu hipotez mantıksız yatırım ve finansal kararları açıklamamaktadır. Etkin Piyasa hipotezine göre var olan piyasa fiyatı mesela bir hissenin değeri zaten finansal varlıkla ilgili bütün bilgileri içermektedir.

Akademisyen Eugene Fama, davranışsal finans teorilerine eleştiri getiren en önemli bilim insanlarından biridir. Fama, etkin piyasa teorisini ortaya ilk atan kişidir. Fama Geleneksel finans teorisinin hesaba katmadığı bazı anormal durumlar olsa da (fiyat balonları, finansal çöküşler), etkin piyasa teorisinin, finansal piyasaları incelemek ve onların davranışlarını tahmin etmek için en iyi model olmaya devam ettiğini ileri sürmektedir.

Fama, klasik finansal teorilere özgü birçok anormal (rasyonel olmayan) durumun, zaman geçtikçe düzelen kısa vadeli tesadüfi olaylar olduğunu öne sürecek kadar uç bir iddia da bulunmaktadır. Fama, “Piyasa Verimliliği, Uzun Vadeli Getiri ve Davranışsal Finans” başlıklı 1998 tarihli makalesinde, davranışsal finansın birçok unsurunun birbiriyle çelişkili olduğunu ve “davranışsal finansın kendisinin bir irrasyonellikler topluluğu” olabileceğini öne sürmüştür. Fama’ya göre bu anormalliklerin hepsi ancak “piyasa etkinliği” kaveamı ile açıklanabilir.

Dersleri sırası ile takip etmek için aşağıdaki linkleri kullanabilirsiniz.

Ders Listesi

Davranışsal Finans Dersleri: Anormallikler

  1. DFD 1: Giriş
  2. DFD 2: Davranışsal Finans Teorileri
  3. DFD 3: Anormallikler
  4. DFD 4: Demirleme Teorisi
  5. DFD 5: Zihinsel Muhasebe
  6. DFD 6: Doğrulama ve Geri Görüş Önyargısı
  7. DFD 7: Kumarbaz Yanılgısı
  8. DFD 8: Sürü Davranışı
  9. DFD 9: Kendine fazla Güvenme
  10. DFD 10: Aşırı Tepki ve Kullanılabilirlik Önyargısı
  11. DFD 11: Olasılık Teorisi

Hakkında: yatirimkredi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir