Zihinsel Muhasebe
Zihinsel Muhasebe

Zihinsel Muhasebe Nedir?

Zihinsel Muhasebe Nedir?

Zihinsel muhasebe “Mental Accounting” insanların paralarını ve paralarını nasıl kullanacaklarına dair niyetlerini öznel bir ölçütlere dayanarak ayrı hesaplara ayırma eğilimini ifade eder. (Mesela 20 TL’niz var ama sağ cebinize yemek yemek için 10 TL koyuyorsunuz, sol cebinize de haftaya ödemeniz gereken borç  için 10 TL koyuyorsunuz. Sonra istediğiniz bir yemeği yemek istediğinizde 15 TL fiyata bakıp benim bu kadar param yok diyip yemekten vazgeciyorsunuz)

Zihinsel muhasebe teorisi’ne göre bireyler sahip olduğu her varlığa farklı anlamlar ve işlevler yükleyebilmekte bunun sonucu olarak da irrasyonel ve servetlerine zarar veren davranışlar sergileyebilmektedir.

Birçok insan zihinsel muhasebeyi gündelik yaşamlarında sıkça tecrübe etmektedir. Buna rağmen bireylerin fark edemediği şey ise , bu düşünce tarzının aslında oldukça “irrasyonel” olmasıdır. Örneğin, zihinsel muhasebe yapan insanlar özel bir “kumbara/para kavanozu” ya da bir tatil için ya da yeni bir ev için para biriktirirken kredi kartı borçlarını  ödememektedir.

“Kumbara” örneğinde bireyler, biriktirdikleri bu parayı faiz ödedikleri borçları için kullanmak yerine faiz getirisi olmadan biriktirdiklerinden dolayı yıl sonunda servetlerinin net değerinde olarak zarar etmekedir. Bu zihinsel muhasebe kişinin toplam net servetini azaltır. Kredi kartının çift haneli faize dayalı borcunu kapamak yerine hiçbir faiz getirisi sağlamayan kumbaralarında /para kavanozlarında paralarını saklarlar. Bu bireyler zihinlerinde oluşturdukları senaryo yerine yani parayı kumbarada bekletmek yerine faizli borçlarını ödeseler daha rasyonel hareket etmiş olurlar.

Burada sorunun ne olduğu ve etkileri tamamen görünmektedir. Buradaki irrasyonel davranışını bilmesine rağmen birçok insan böyle davranmaktadır. Bunun nedeni, bireylerin belirli varlıklara verdiği kişisel değer ile alakalıdır. Birçok insan, örneğin, yeni bir ev almak için veya çocuğunu gelecekte kolejde okutmak için oluşturduğu fonun, borçlarını ödemekten daha önemli bir konu olduğunu düşünür

Farklı Hesaplar İkilemi

Zihinsel muhasebeyle ilgili olarak zihnin farklı bölümde yapılan farklı hesapların önemini anlamak için şu örneği kendinizi koyarak bir düşünün: Paranız olmasına rağmen hafta boyu harcamak üzere 6 dolarlık bir öğle yemeği bütçesi belirlediniz ve öğle yemeğinde her zaman sadece 6 dolarlık bir sandviç satın alacaksınız. Yemek için ayırdığınız parayı başka bir cebinizde taşıyorsunuz. Bir gün sandviç satın almaya gittiğinizde, aşağıdaki olaylardan biri başınıza geliyor:

  1. Tam sandviç için ödeme yapacakken cebinizde delik olduğunu ve yemek için ayırdığınız 6 doları kaybettiğinizi görürsünüz; ya da
  2. Sandviçi satın aldınız. Yolculuk yaparken bir ısırık almaya çalışırken sandviçiniz yere düşer.

Şimdi soru: Her iki durumda da (hala yeterli paranız varken), başka bir sandviç almak mantıklı mıdır?

Mantıksal olarak ele alındığında, her iki senaryonun cevabı aslında haftalık toplam öğle yemeği bütçenizle aynı olmalıdır. Buna rağmen pek çok kişi, senaryoya ve zihinsel muhasebe yanlılığının sonucuna bağlı olarak farklı zihinsel muhasebe yapacaktır.. Bu nedenle, ilk senaryodaki pek çok kişi, daha önce harcanmamış ya da bu hesaba tahsis edilmediği için kayıp paranın öğle yemeği bütçesinin bir parçası olmadığı duygusuna dayanarak başka bir sandviç satın alacaktır.

Farklı Kaynak, Farklı Amaçlı

Zihinsel muhasebese açıklaması bir yönüyle de insanların paranın kaynağına bağlı olarak parayı farklı şekilde kullanma eğiliminde olduğunu göstermektedir. Vergi iadelerinden veya  maaş ikramiyeleri ile “fazladan” gelen paralar, hediyeler, normal maaşınızdan kazanılan paraya göre daha özgürce harcanır. Rasyonel olan ise bu paraların haydan gelip huya gidecek para olmadığı maaşınız gibi harcanması gerektiğidir. Ancak gerçek dünyada insanlar bunun aksine davranır.

Yatırımlarda Zihinsel Muhasebe

İnsanlar, yatırımlarında da zihinsel muhasebe yanlılığı tuzağına düşerler. Örneğin, birçok yatırımcı yatırımlarını spekülatif yatırımlardan edebilecekleri zararları toplam portföyü etkilemeyecek şekilde önleyebileceği için, yatırımlarını, risksiz portföyler ve spekülatif olanlar arasında bölüştürür. Yatırımcının birden fazla portföyü veya daha büyük bir portföy bulundurup bulundurmadığına bakılmaksızın net varlıklarındaki fark sıfır olur. Bu iki durumdaki tek irrasyonellik, yatırımcının portföylerini birbirinden ayırmak için harcadığı zaman ve çaba miktarıdır.

Zihinsel Muhasebe’den Kaçınmak

Zihinsel muhasebe önyargısından kaçınmak isteyen yatırımcılar için paranın harcanabilir olduğunu hatırlamak çok önemlidir ; Nereden geldiği veya kullanım amacı ne olursa olsun, tüm paralar aynı işleve sahiptir. Bunu akılda tutarak, yatırımcılar hesaplarını ayırmak için zaman kaybetmekten kaçınmalıdır. Özellikle “havadan geldiğini düşündüğü” paraları gereksiz şeylere harcamaktan kaçanmalıdır. Piyangodan da çıksa para paradır.

Borçlu olmasına rağmen birçok yatırımcı düşük veya faizsiz bir hesapta para bulundurmaya devam eder. Çoğu durumda, bu borca ​​olan faiz, bir tasarruf hesabında kazanabileceğiniz herhangi bir faizden fazla olduğundan net servetinizi azaltır. Tasarruf etme alışkanlığı önemlidir. Ancak borçlu olduğunuz durumlarda bu tasarrufları borç ödemek için kullanmak çoğu zaman daha mantıklı bir davranış olur.

Davranışsal Finans Dersleri: Onaylama ve Geri Görüş Önyargısı

Dersleri sırası ile takip etmek için aşağıdaki linkleri kullanabilirsiniz.

Ders Listesi

  1. DFD 1: Giriş
  2. DFD 2: Davranışsal Finans Teorileri
  3. DFD 3: Anormallikler
  4. DFD 4: Demirleme Teorisi
  5. DFD 5: Zihinsel Muhasebe
  6. DFD 6: Doğrulama ve Geri Görüş Önyargısı
  7. DFD 7: Kumarbaz Yanılgısı
  8. DFD 8: Sürü Davranışı
  9. DFD 9: Kendine fazla Güvenme
  10. DFD 10: Aşırı Tepki ve Kullanılabilirlik Önyargısı
  11. DFD 11: Olasılık Teorisi

Hakkında: yatirimkredi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir